Chuyện về lô tô điện tử và hát rong

Lô tô, trò chơi mê hoặc bao thế hệ Việt Nam trong những ngày Tết xưa hóa ra lại là ông tổ của hình thức xổ số điện toán đang làm mưa làm gió ở nhiều nước...

Xổ số kiểu “Mỹ” có nguồn gốc từ lô tô

Xổ số bắt đầu xuất hiện từ thời Hy Lạp cổ đại với trò chơi giống như lô tô của ông bà ta khi xưa. Khi đó, xổ số đơn giản biến tấu của những trò chơi với một quả bóng nhỏ và một số người tham gia nhất định trong mỗi lần mở thưởng. Người chơi với đam mê xổ số cổ đại đưa ra những dự đoán về con số để có được niềm vui khi trúng giải đặc biệt.

Sau đó, đến thời La Mã cổ đại, Caesar đã tổ chức chơi xổ số với mục đích tạo ra nguồn ngân sách để phục vụ cho việc tu sửa thành phố.

Đến thời Trung Cổ, những người thợ thủ công châu Âu đã rất sáng tạo khi tổ chức chơi xổ số để bán những đồ gốm sứ của mình. Giai đoạn từ những năm của thế kỷ 15 đến thế kỷ 19, được sự cho phép của nhiều hoàng đế ở châu Âu, các loại hình xổ số được phát hành bởi các tổ chức tư nhân hoặc nhà nước nhằm gây quỹ để tu sửa các công trình công cộng, công trình phúc lợi và phục vụ đời sống nhân dân.

Ngày nay, các loại hình xổ số trên thế giới rất đa dạng và phong phú. Người chơi có thể lựa chọn chơi xổ số truyền thống, xổ số cào, xổ số bóc (hay còn gọi là xổ số biết kết quả ngay), xổ số tự chọn số gồm nhiều loại hình như: Xổ số tự chọn số theo ma trận (Lotto, Megaball, MegaMillions...); xổ số tự chọn số theo dãy số (Pick 4, Big 4, 4D, 7D...); xổ số tự chọn số quay nhanh Keno...

Tại một số bang ở Mỹ, Canada và Úc, hiện mới xuất hiện một số loại hình xổ số trên các máy có hỗ trợ video bao gồm Video Lottery Terminal (máy thiết bị đầu cuối có hỗ trợ video) và Video Gaming Device (thiết bị trò chơi video).

Ở Việt Nam, xổ số được phát hành chính thức từ năm 1962 và nó trở thành nỗi ám ảnh cũng như giấc mơ đổi đời xa vời của hàng triệu người nghèo. Sự xuất hiện của xổ số điện toán Vietlott với hình thức như lô tô càng làm tăng tính kích thích cho những ngưới thích chơi xổ số.

Cái mới của xổ số Vietlott là người mua được chọn số theo ý của mình, từ đó tạo sự hứng khởi thay vì lệ thuộc vào số mà công ty ra sẵn như xổ số truyền thống. 

Lô tô chính là xổ số dân gian

“Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng”, bộ phim tài liệu được nhắc đến nhiều, nói về gánh lô tô đi hát rong khắp nơi, gợi nhớ cho tôi tuổi thơ đầy những sắc màu mộng mị.

Những gánh lô tô không còn, chỉ có thể thấy nó vào dịp Tết ở những vùng xa. Tết năm nào, gia đình tôi cũng về Bình Thuận, tắm biển và xem lô tô. Anh Hai Bài, chủ quán cà phê Ngũ Trúc dẫn tôi vào một xứ đạo. Thật bất ngờ là hội chợ tạp kỹ lại tổ chức trong khuôn viên nhà thờ, đen nghẹt người là người.

Bỏ qua gian hàng ném bóng, thẩy vòng vịt, bắn bóng, câu cá... theo hướng tiếng rao lô tô tôi lần đến sân khấu chính. Có 5 người, 1 quay số, 1 bốc số, 1 đánh trống và 2 MC kiêm quản trò. Số nhả ra từ vòng quay sáng loáng như xổ số trên ti vi.

2 MC nhảy loi choi không theo bài bản nào cả và cũng không ăn nhập gì với nhạc:

- ...Khóc cho ai ngày mai là con 12.

- ...Thương con thao thức bao đêm trường con đã yên giấc mẹ hiền vui sướng biết bao...

- Là sao, là sao?

- Có một bài ca không bao giờ quên... là con mười ba.

Lời hát, lời rao và con cờ ra chẳng ăn nhập gì với nhau nên bà con la ó phản đối:

- Xuống đi, xuống đi....

Chai nước bay vèo lên trúng mặt MC, tên này tỉnh queo chào theo kiểu nhà binh:

- Xuống đây, xuống đây...

MC thay thế là cô gái với bộ đồ chẳng biết gọi là gì, ngắn ngủn, chỉ hơi chỏi là đôi bông tai đậm chất thôn nữ. Không sao, con nhỏ vừa ra là quậy tới bến quăng micro lên cao rồi chụp lấy rất điệu nghệ, nhạc quá bốc, con nhỏ nhảy quá sung, đột ngột con nhỏ đứng hình rồi bắt vô trớt quớt:

- Biên cương lá rơi Thu Hà em ơi

Đường dài mịt mùng anh không tới nơi

Mây nước buồn cơn lửa binh

Khóc than chuyện chúng mình

Khóc thương thân ai một mình

Trời ơi bởi chia tay giữa chiến trường thọ tiễn

Nên Võ Đông Sơ đành chia tay vĩnh viễn Bạch Thu Hà

Là con gì ta?

Con năm mươi ba.

Con nhỏ vô vọng cổ quá ngọt cho nên dù hát sai lời từa lưa vẫn được bà con chấp nhận... vỗ tay!

Chơi vọng cổ chán chê, con nhỏ chuyển sang trích đoạn tuồng Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài:

- ...Lương Sơn Bá Chúc Anh Đài

Tình bạn lâu dài trăng thu sáng tỏ

Lương Sơn Bá có ngỡ đâu rằng Chúc Anh Đài là gái giả trai

Con ba mươi hai...

Rồi tới ca dao mới ghê...

- Tôi kêu con cờ ra

Tôi bốc con cờ lên

Tôi cầm nó trong tay

Con cờ nó xoay xoay

Đất trời nó quay quay

Con gì nó ra đây

Tôi kêu con cờ ra....

Cá rô ăn móng gợn sóng dưới đìa

Cha mẹ phân chia anh đừng lìa mới phải

Là con mười bảy...

Đây là gánh lô tô không chuyên nên từ tổ chức đến diễn xướng tạp nham, chủ yếu là kiếm cơm mấy ngày Tết.

Đáng buồn là đêm sau, đêm sau nữa đi thêm mấy gánh lô tô thấy tình hình vẫn vậy, cách diễn xướng rập khuôn là vì học từ các clip trên mạng, thiếu đi tính dân gian, diễn xướng ứng khẩu vốn là hồn cốt của những gánh hát rong. Lô tô xưa đúng là những gánh hàng rong cho ta một vé đi vào thế giới huyền hoặc và mộng mị của làng quê, tuổi thơ với tất cả phong vị đặc biệt.

Tết năm 1982-1983, tôi theo anh bạn sinh viên Võ Hùng Việt về quê ăn Tết ở Lagi, tỉnh Bình Thuận và được xem một màn diễn xướng lô tô tuyệt vời, chỉ một đêm duy nhất vì gánh hàng rong đặc biệt này còn phải đi nhiều nơi khác.

Ông anh Hai thợ mộc của Việt là chủ gánh kiêm quản trò.

Đây là vùng có nhiều lưu dân khắp vùng miền, màn diễn xướng quá đỉnh khiến nhiều bà con nhớ làng quê cầm lòng không đậu bật khóc dù được kinh (thắng cuộc, nhận thưởng, với 5 con số cùng hàng ngang). Những điệu lý, câu hò... chở tâm hồn họ về với tuổi thơ và làng quê yêu dấu...

Nhưng vẫn chưa hết, người quản trò chen giữa diễn xướng những đoạn ứng khẩu thuật lại diễn biến cuộc sống bà con trong năm qua. Ai trúng mùa cá biển xây nhà cưới vợ cho con, ai có con thi đậu đại học, hoàn cảnh nào cần giúp đỡ... những thói hư tật xấu như vợ bé vợ mọn, nhậu nhẹt bê tha, cờ bạc là bác thằng bần... cũng được tóm tắt khôi hài và nhẹ nhàng làm bà con khoái chí cười rần rần...

Không gian của cái chợ lộ thiên xập xệ trưng dụng làm sân khấu lô tô đã trở thành huyễn hoặc trong mắt người xa lạ như tôi, còn đối với lưu dân phiên chợ lô tô dắt lối họ vào mộng mị của thiên đường tuổi thơ quê hương

Hoàng Linh